Việc làm và lao động

Tôi có được đi làm không?

Điều này phụ thuộc vào loại cư trú của bạn:

• Cư trú tạm thời mục đích lao động – bạn được làm cho một chủ lao động cụ thể, ở một vị trí cụ thể. Chủ lao động thường cần giấy xác nhận của ÚPSVaR (Cục Lao động) rằng vị trí đó được phép tuyển người nước ngoài.
• Thẻ xanh EU – công việc trình độ cao, sau một thời gian việc đổi chủ lao động dễ hơn.
• Cư trú vĩnh viễn hoặc dài hạn – được đi làm mà không cần giấy phép.
• Đoàn tụ gia đình – quyền đi làm tùy vào điều kiện cụ thể.
• Du học – được làm thêm trong giới hạn nhất định.
• Kinh doanh – cư trú kinh doanh không có nghĩa là bạn được làm nhân viên cho công ty khác.

Tôi có được làm cho bất kỳ chủ nào không?

Thường là không. Nếu quyền làm việc của bạn gắn với xác nhận của phòng lao động, bạn chỉ được làm theo đúng điều kiện đã duyệt – cho một chủ cụ thể, ở một vị trí cụ thể và tại nơi làm việc đã ghi.

Ví dụ: Bạn làm đầu bếp ở một nhà hàng tại Bratislava và muốn chuyển sang nhà hàng khác. Thẻ cư trú còn hạn là chưa đủ – chủ mới phải làm thủ tục ở phòng lao động trước.

Trước khi bắt đầu đi làm

1. Kiểm tra bạn đang có loại cư trú nào.
2. Xác nhận loại cư trú đó cho phép bạn làm công việc được mời.
3. Thỏa thuận rõ điều kiện làm việc với chủ.
4. Ký hợp đồng lao động bằng văn bản.
5. Nếu cần xác nhận của phòng lao động hoặc giấy phép khác, phải có trước khi bắt đầu làm.

Đừng đi làm chỉ dựa vào lời hứa miệng rằng chủ sẽ lo giấy tờ sau. Quyền ở lại Slovakia và quyền làm việc ở Slovakia là hai chuyện khác nhau.

Cách tìm việc

• ÚPSVaR (Cục Lao động) và cổng việc làm nhà nước istp.sk.
• Trang tuyển dụng – ví dụ profesia.sk, kariera.sk.
• Công ty môi giới nhân sự – chỉ chọn nơi có giấy phép. Họ không được thu phí của bạn.
• Cộng đồng – lời giới thiệu của người quen rất quý, nhưng vẫn luôn đòi hợp đồng bằng văn bản.

Kiểm tra chủ lao động: tìm công ty trong sổ đăng ký thương mại (orsr.sk) hoặc sổ đăng ký kinh doanh (zrsr.sk). Xem công ty có thật không, ai điều hành và hoạt động từ khi nào.

Cần hỏi gì trước khi nhận việc

• Lương gộp (trước thuế) mỗi tháng hoặc lương theo giờ là bao nhiêu?
• Làm bao nhiêu giờ mỗi tuần và làm ở đâu?
• Có phải làm cuối tuần, ngày lễ hoặc ca đêm không?
• Hợp đồng có thời hạn hay không thời hạn?
• Ai lo các giấy phép cần thiết, nếu bạn cần?
• Chủ có lo chỗ ở không? Bạn phải trả bao nhiêu?

Dấu hiệu lời mời đáng ngờ: đòi bạn trả phí môi giới cao, không nói tên công ty, không cho xem hợp đồng trước, hoặc hứa thu nhập cao hơn nhiều so với con số trong hợp đồng.

Chưa giỏi tiếng Slovakia? Hãy yêu cầu giải thích công việc bằng ngôn ngữ bạn hiểu và nhờ dịch hợp đồng trước khi ký. Lời mời tốt phải nói rõ bạn làm gì, ở đâu và được trả bao nhiêu.

Hợp đồng lao động

Hợp đồng phải bằng văn bản và bạn được giữ một bản đã ký. Nếu không hiểu, hãy xin bản dịch trước khi ký.

• Lương – không được thấp hơn lương tối thiểu.
• Giờ làm việc – thông thường tối đa 40 giờ mỗi tuần.
• Nghỉ phép – ít nhất 4 tuần mỗi năm, 5 tuần nếu từ 33 tuổi hoặc đang nuôi con.
• Thời gian thử việc – tối đa 3 tháng (quản lý 6 tháng). Trong thời gian này hai bên đều có thể chấm dứt mà không cần lý do.
• Thời hạn báo trước khi nghỉ việc – ít nhất 1 tháng, làm lâu năm thì dài hơn.
• Làm thêm giờ – bạn được trả thêm phụ cấp hoặc được nghỉ bù.
• Nghỉ ốm (PN) – 10 ngày ốm đầu tiên do chủ lao động trả, sau đó do Bảo hiểm xã hội trả.

Hợp đồng bắt buộc phải có gì

Theo § 43 Bộ luật Lao động: loại công việc và mô tả ngắn, nơi làm việc, ngày bắt đầu làm và điều kiện lương (nếu không có trong thỏa ước tập thể). Các điều kiện khác chủ phải thông báo cho bạn bằng văn bản.

Hợp đồng có thời hạn hay không thời hạn?

Hợp đồng không thời hạn không có ngày kết thúc. Hợp đồng có thời hạn kết thúc khi hết thời gian đã thỏa thuận – luật giới hạn độ dài và số lần gia hạn. Chủ không được tự ý đổi lương hay vị trí của bạn; thay đổi hợp đồng thường cần bạn đồng ý.

Kiểm tra trước khi ký

• tên và thông tin nhận dạng của chủ,
• loại công việc và nơi làm việc,
• mức lương và giờ làm đã thỏa thuận,
• thời gian thử việc và thời hạn hợp đồng,
• bạn có được giữ một bản hợp đồng đã ký không.

Không ký hợp đồng để trống hoặc giấy tờ bạn không hiểu. Nếu chủ hứa trả một phần lương bằng tiền mặt ngoài sổ sách, bạn sẽ mất quyền lợi bảo hiểm xã hội và khó chứng minh quyền lợi khi có tranh chấp.

Phiếu lương: tôi nhận về tài khoản bao nhiêu?

Trong hợp đồng ghi lương gộp (hrubá mzda). Về tài khoản bạn nhận lương thực lĩnh (čistá mzda) – sau khi trừ bảo hiểm và thuế.

• Lương gộp (hrubá mzda) – số tiền ghi trong hợp đồng.
• Bảo hiểm người lao động (odvody) – bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội; chủ lao động tự trừ từ lương và nộp thay bạn.
• Thuế thu nhập (daň) – tính trên phần lương sau bảo hiểm, sau khi trừ khoản không chịu thuế (nezdaniteľná časť).
• Khoản thưởng thuế cho con (daňový bonus) – có thể làm tăng lương thực lĩnh nếu bạn có con.
• Lương thực lĩnh (čistá mzda) – số tiền về tài khoản của bạn.

Tỷ lệ bảo hiểm và thuế thay đổi theo từng năm. Hãy giữ phiếu lương hằng tháng và kiểm tra trên trang chính thức: Sociálna poisťovňa (bảo hiểm xã hội đã đóng chưa), Finančná správa (thuế).

Lương tối thiểu năm 2026

• 915 € mỗi tháng (lương gộp) khi làm đủ giờ,
• 5,259 € mỗi giờ (với tuần làm 40 giờ),
• với công việc nặng nhọc, phức tạp hơn thì mức tối thiểu cao hơn – từ 915 € đến 1 495 € mỗi tháng tùy mức độ công việc.

Các mục khác trên phiếu lương

• Tạm nộp thuế (preddavok na daň) – thuế thu nhập chủ khấu trừ thay bạn.
• Phụ cấp (príplatky) – ví dụ làm đêm, cuối tuần hoặc ngày lễ.
• Tiền lương thay thế (náhrada mzdy) – ví dụ khi bạn nghỉ phép.

Mỗi lần tính lương, chủ phải đưa bạn phiếu lương – thường bằng bản điện tử, trừ khi hai bên thỏa thuận bản giấy.

Chủ không trả lương

1. Kiểm tra hợp đồng, phiếu lương và sao kê tài khoản.
2. Yêu cầu chủ trả bằng văn bản.
3. Nếu vẫn không trả, gửi khiếu nại đến thanh tra lao động hoặc khởi kiện ra tòa.

Thanh tra lao động kiểm tra vi phạm, nhưng không thể đòi tiền lương thay bạn – việc đó do tòa án quyết định. Vì vậy hãy giữ phiếu lương mỗi tháng.

Quyền của người lao động

• Không được trả lương – lương phải trả chậm nhất vào cuối tháng sau. Xem Chủ lao động không trả lương.
• Làm thêm giờ – hãy tự ghi lại giờ làm (ngày, từ mấy giờ đến mấy giờ).
• Tai nạn lao động – báo ngay cho cấp trên, đi khám bác sĩ và yêu cầu lập biên bản tai nạn.
• Phân biệt đối xử – cùng công việc thì cùng mức lương, không phân biệt quốc tịch.
• Giữ giấy tờ – chủ lao động không được giữ hộ chiếu hay thẻ cư trú của bạn.
• Chấm dứt hợp đồng – chỉ bằng văn bản: thỏa thuận, báo trước hoặc trong thời gian thử việc.

Nghỉ giữa ca và an toàn

• Nghỉ giữa ca – ca làm dài hơn 6 giờ thì bạn được nghỉ 30 phút để ăn và nghỉ ngơi.
• An toàn lao động – chủ phải hướng dẫn bạn về rủi ro (bếp, nhà máy, công trường) và trong các trường hợp luật quy định phải cấp đồ bảo hộ miễn phí.
• Phụ cấp – làm thêm giờ, làm đêm, cuối tuần hay ngày lễ thì người nước ngoài cũng được hưởng phụ cấp theo luật.

Tìm đến đâu khi bị vi phạm

• Thanh tra Lao động Quốc gia (Národný inšpektorát práce) – kiểm tra việc tuân thủ luật lao động.
• IOM MIC – thông tin và tư vấn miễn phí cho người nước ngoài.
• Luật sư – đòi lương hoặc tranh chấp về chấm dứt hợp đồng.

Hãy lưu bằng chứng: hợp đồng, phiếu lương, bảng ghi giờ làm và tin nhắn, email với chủ.

Nếu chủ nói rằng người nước ngoài không được nghỉ phép, không có phụ cấp hay không được luật bảo vệ – điều đó là sai. Bạn vẫn có đầy đủ quyền lợi dù chưa giỏi tiếng Slovakia. Tuy nhiên, quyền lợi có thể khác nếu bạn làm theo thỏa thuận ngắn hạn (dohoda).

Khi mất việc

Nếu bạn có cư trú mục đích lao động, mất việc có thể ảnh hưởng đến cư trú. Thời hạn rất ngắn – hãy hành động ngay.

• Cư trú – hỏi cảnh sát ngoại kiều hoặc MIC IOM xem bạn có bao lâu để tìm việc mới và phải khai báo gì.
• ÚPSVaR – việc bạn có được đăng ký là người tìm việc hay không phụ thuộc vào loại cư trú.
• Bảo hiểm y tế – khi nghỉ việc, bảo hiểm không tự giải quyết. Hãy liên hệ công ty bảo hiểm của bạn.
• Việc làm mới – chủ lao động mới có thể cần xác nhận hoặc giấy phép mới.

Từng bước cần làm

1. Xác định hợp đồng kết thúc thế nào – theo thỏa thuận, bị cho nghỉ, chấm dứt ngay hay hết hạn. Bạn không bắt buộc ký ngay thỏa thuận chấm dứt; nếu bị cho nghỉ, bạn có thể được trợ cấp thôi việc (odstupné).
2. Báo việc thất nghiệp – nếu có cư trú tạm thời diện lao động, bạn phải báo cảnh sát ngoại kiều khi bắt đầu và khi kết thúc thời gian thất nghiệp trong vòng 7 ngày làm việc.
3. Tìm việc ngay – đừng đợi đến cuối thời gian bảo vệ. Xác nhận của phòng lao động thường do chủ mới làm và cần thời gian.
4. Kiểm tra trợ cấp thất nghiệp – điều kiện là đăng ký tại phòng lao động và đã đóng bảo hiểm thất nghiệp ít nhất 730 ngày trong 4 năm gần nhất. Người nước ngoài cần kiểm tra loại cư trú của mình có được đăng ký không.
5. Giữ giấy tờ – hợp đồng, giấy chấm dứt, giấy xác nhận làm việc, phiếu lương và giấy tờ cư trú.

Thời gian bảo vệ (quy định 2026)

Nếu cư trú của bạn dựa trên xác nhận vị trí việc làm còn trống, khi đáp ứng điều kiện luật định bạn có thời gian để tìm việc mới:

• tối đa 3 tháng, nếu bạn đã làm việc dưới 2 năm,
• tối đa 6 tháng, nếu bạn đã làm việc trên 2 năm.

Thời gian bảo vệ không phải là tự động gia hạn cư trú. Mất việc không làm cư trú hết hiệu lực ngay trong ngày, nhưng bạn phải tuân thủ đúng các thời hạn.

Làm việc ở nước EU khác

Cư trú tại Slovakia không có nghĩa là bạn được làm việc ở Đức, Séc hay nước EU khác. Bạn được đến đó tối đa 90 ngày trong 180 ngày, nhưng muốn làm việc thì cần giấy phép theo luật của nước đó. Người có thẻ xanh EU hoặc quy chế thường trú EU có một số ngoại lệ, nhưng vẫn phải đáp ứng điều kiện của nước đến.

Trường hợp đặc biệt

• Cư trú dài hạn EU – giúp xin cư trú ở nước EU khác dễ hơn, nhưng không tự động cho phép đi làm ở đó. Nước kia có thể yêu cầu giấy phép riêng.
• Được công ty Slovakia cử đi – khi được cử đi làm tạm thời ở nước ngoài, áp dụng quy định riêng của EU. Quan trọng là ai thực sự là chủ và công việc làm ở đâu.

Trước khi đi

• Tìm hiểu ai sẽ là chủ của bạn ở nước ngoài.
• Kiểm tra yêu cầu cư trú và giấy phép lao động ở nước đến.
• Xem kỹ hợp đồng, lương, bảo hiểm và chỗ ở.
• Kiểm tra việc ra đi ảnh hưởng thế nào đến cư trú của bạn ở Slovakia.

Ví dụ: Bạn có cư trú diện lao động ở Slovakia và một công ty Đức mời làm kho. Chỉ với thẻ cư trú Slovakia, bạn không thể tự động bắt đầu làm việc ở Đức. Được đi lại và được làm việc là hai chuyện khác nhau.

Câu hỏi thường gặp