Trước khi đến Slovakia

1.1 Những giấy tờ cần chuẩn bị ở Việt Nam

Hãy chuẩn bị cả bản gốc lẫn bản dịch chính thức. Thiếu những giấy tờ này, cảnh sát ngoại kiều sẽ không nhận hồ sơ của bạn.

• Hộ chiếu – phải còn hạn lâu hơn thời gian cư trú (với cư trú tạm thời thường ít nhất thêm 3 tháng). Nếu hộ chiếu sắp hết hạn, hãy đổi trước khi đi.
• Thị thực (visa) hoặc giấy phép cư trú theo mục đích: lao động, kinh doanh, học tập hoặc đoàn tụ gia đình.
• Hợp đồng lao động hoặc thư hứa tuyển dụng từ chủ lao động.
• Phiếu lý lịch tư pháp (výpis z registra trestov). Khi nộp hồ sơ cư trú, phiếu không được cũ quá 90 ngày.
• Bằng cấp – bằng tốt nghiệp, học bạ, chứng chỉ.
• Giấy khai sinh (của bạn và của con) và giấy đăng ký kết hôn.
• Bản dịch chính thức sang tiếng Slovakia – do phiên dịch viên được Bộ Tư pháp Slovakia công nhận thực hiện.
• Hợp pháp hóa giấy tờ – Việt Nam không tham gia Công ước Apostille, vì vậy giấy tờ Việt Nam thường phải được hợp pháp hóa lãnh sự. Hãy hỏi Đại sứ quán Slovakia tại Hà Nội cách làm cho từng loại giấy tờ.

Hãy chụp ảnh tất cả giấy tờ, lưu trong điện thoại và gửi vào email của mình. Nếu mất hộ chiếu, các bản sao này sẽ giúp bạn rất nhiều.

Các bước hợp pháp hóa giấy tờ Việt Nam

1. Dịch thuật công chứng sang tiếng Slovakia (hoặc tiếng Anh nếu được chấp nhận) – tại phòng công chứng / phòng tư pháp ở Việt Nam.
2. Chứng nhận lãnh sự – tại Bộ Ngoại giao Việt Nam (Cục Lãnh sự ở Hà Nội hoặc Sở Ngoại vụ TP. Hồ Chí Minh).
3. Hợp pháp hóa tại Đại sứ quán Slovakia ở Hà Nội – xác nhận chữ ký và con dấu của Bộ Ngoại giao Việt Nam.
4. Sau khi sang Slovakia – một số giấy tờ phải được dịch bởi phiên dịch tư pháp (súdny prekladateľ) có tên trong danh sách của Bộ Tư pháp Slovakia.

Chi tiết cần lưu ý

• Hộ chiếu – còn ít nhất 2 trang trống.
• Lý lịch tư pháp – cần Phiếu lý lịch tư pháp số 2, cấp không quá 90 ngày trước khi nộp hồ sơ cư trú.
• Bằng cấp – cần để công nhận văn bằng (nostrifikácia) nếu bạn làm nghề được quản lý (ví dụ y tế, giáo dục).

1.2 Tiền cho những tuần đầu

Thường bạn chỉ nhận lương lần đầu sau khi làm trọn tháng đầu tiên, chậm nhất là cuối tháng tiếp theo. Hãy chuẩn bị tiền dự phòng cho ít nhất 1–2 tháng sinh hoạt.

• Tiền thuê nhà và tiền đặt cọc – chủ nhà thường muốn nhận cùng lúc tiền thuê tháng đầu và tiền cọc bằng 1–2 tháng thuê.
• Đi lại – vé xe buýt, tàu điện (MHD), sau đó là vé tháng.
• Thực phẩm và đồ dùng.
• Sức khỏe – khi chưa có bảo hiểm y tế Slovakia, bạn phải tự trả toàn bộ tiền khám và tiền thuốc.
• Tài khoản ngân hàng – một số ngân hàng yêu cầu thẻ cư trú. Trong thời gian chờ, hãy mang tiền mặt euro và thẻ thanh toán dùng được ở nước ngoài.
• Chuyển tiền giữa Việt Nam và Slovakia – so sánh cả phí lẫn tỷ giá. Chỉ dùng ngân hàng và dịch vụ có giấy phép, không bao giờ nhờ người trung gian không quen biết.

Chi phí ước tính cho 1–2 tháng đầu

• Tiền thuê nhà – 350–700 € mỗi tháng (phòng riêng hoặc căn hộ nhỏ; Bratislava đắt hơn hẳn Košice, Nitra hay Žilina).
• Tiền đặt cọc – 350–1 400 €, thường bằng 1–2 tháng tiền nhà.
• Ăn uống, mua sắm – 200–350 € mỗi tháng; tự nấu ăn tiết kiệm được nhiều.
• Đi lại công cộng – 25–50 € mỗi tháng (vé tháng).
• Khám sức khỏe cho cảnh sát ngoại kiều – 150–250 €.
• Lệ phí, dịch thuật, photo – 50–150 €.
• Tổng tiền dự phòng nên có – 1 200–2 500 €.

Nếu mang theo tiền mặt từ 10 000 € trở lên (hoặc số tiền tương đương bằng ngoại tệ khác) khi vào EU, bạn phải khai báo hải quan.

Chuyển tiền qua ngân hàng (SWIFT) hoặc ứng dụng có giấy phép (ví dụ Wise, Revolut) để nguồn gốc tiền rõ ràng. Các con số trên chỉ mang tính ước tính.

1.3 Cẩn thận với lừa đảo

Không thể mua được giấy phép cư trú. Chỉ cảnh sát ngoại kiều mới có quyền quyết định. Ai hứa “bảo đảm” cư trú để lấy tiền là đang lừa bạn.

• Lời mời làm việc giả – lương cao bất thường, không có hợp đồng bằng văn bản, đòi trả tiền trước “để giữ chỗ”.
• Trả tiền để được giới thiệu việc làm – công ty môi giới việc làm hợp pháp không được thu phí của bạn khi tìm việc cho bạn.
• Công ty môi giới giả – mọi công ty môi giới đều phải có giấy phép. Hãy kiểm tra trong danh sách trên upsvr.gov.sk.
• Giữ hộ chiếu – chủ lao động hay công ty môi giới đều không được giữ hộ chiếu của bạn. Việc đó là phạm pháp.
• Làm việc bất hợp pháp – làm việc không có hợp đồng hoặc không có giấy phép có thể bị phạt tiền, trục xuất và cấm nhập cảnh vào EU.

Nếu nghi ngờ, hãy gọi đường dây miễn phí hỗ trợ nạn nhân mua bán người 0800 800 818 hoặc liên hệ MIC IOM.

1.4 Khác biệt văn hóa trong thực tế

Đây không phải quy định hay định kiến, mà là kinh nghiệm thực tế giúp những tuần đầu dễ dàng hơn.

• Cơ quan nhà nước làm việc bằng văn bản và theo thời hạn. Khi nhận được thư, hãy tìm ngày hạn chót bạn phải trả lời.
• Đúng giờ – đến muộn khi có hẹn ở cơ quan hoặc ở bác sĩ có thể khiến bạn mất lượt.
• Chủ lao động – chỉ những gì được viết ra và ký kết mới có giá trị. Hỏi lại khi chưa hiểu là chuyện bình thường, không phải thiếu tôn trọng.
• Bác sĩ – thường phải đặt lịch trước, qua điện thoại hoặc trên mạng.
• Giao tiếp – người Slovakia nói thẳng, “không” nghĩa là không. Khi làm quen thì bắt tay, và nói chuyện lịch sự với người lạ (dùng “Vy” – ngôi kính trọng).
• Khoảng cách cá nhân – khi xếp hàng hay nói chuyện, người ta đứng xa nhau hơn ở Việt Nam.
• Giấy tờ chính thức – văn bản có dấu và chữ ký có giá trị pháp lý. Đừng ký bất cứ thứ gì khi chưa hiểu. Bạn có quyền xin thêm thời gian và xin bản dịch.

Mẹo thực tế

• Đến cơ quan, phòng khám hay buổi phỏng vấn sớm 5–10 phút.
• Với người lớn tuổi, ở nơi làm việc và cơ quan, hãy gọi „pán“ (ông/anh) / „pani“ (bà/chị) và xưng hô lịch sự („Vy“).
• Lần đầu gặp, tránh hỏi về thu nhập, tuổi tác hay chuyện riêng tư.
• Cơ quan nhà nước đòi hỏi chính xác: đúng mẫu đơn, chữ ký tay, điền đủ mọi thông tin.

1.5 Danh sách “Đã đủ chưa?”

Đánh dấu những gì bạn đã có. Tiến độ được lưu trên trình duyệt này.

Câu hỏi thường gặp